Psikolojik Sağlamlığa Giden Yol

Psikolojik Sağlamlığa Giden Yol

5 Haziran 2020 - 13:26
By

Amerikan Psikiyatri Derneği’nin tanımına göre: Psikolojik sağlamlık; sıkıntı, travma, trajedi, tehdit veya önemli stres kaynakları karşısında iyi uyum sağlama sürecidir.

Psikolojik sağlamlığın da bu uyum sağlama doğrultusunda bazı özellikleri vardır: Sağlamlık için kapasitemiz doğuştan beynimizde mevcuttur. Ama bastırılmış veya unutulmuş olabilir. Ancak sıkıntılı durumlarda psikolojik sağlamlığı öğreniyoruz ya da geri kazanıyoruz diyebiliriz. Ama bunun için bir düşünce yapısına sahip olmamız gerekiyor. Nasıl bir düşünce yapısı: Öğrenilmiş iyimserlik ve gelişme odaklı düşünce yapısı ve psikolojik olarak sağlam olma sorumluluğunu almak.

Psikolojik sağlamlık sıkıntıdan ya da zorluklardan etkilenmemek değildir. Bu stresin bizde cesaret, bağlantı ve büyümenin temel insan gücünü uyandırmasına izin vermekle ilgilidir. Aşırı çalışan yöneticilerde, savaşın yıktığı topluluklarda, askeri görevdeki insanlarda, göçmenlerde veya mültecilerde, yoksulluk içinde yaşayanlarda, kansere karşı savaşanlarda veya otizmli bir çocuğu büyütenlerde psikolojik sağlamlığı aradığımızda aynı temaların ortaya çıktığını görüyoruz. Psikolojik olarak sağlam insanlar sıkıntı deneyimiyle kendilerinin değiştirilmesine izin verir. Kendilerine olan temel güven duygusunu ve kendisinden daha büyük bir şeyin bağlantısını sürdürürler. Ayrıca acı çekmekten anlam çıkarmanın yollarını da bulurlar. Yani kısacası zorluklardan kaçınmak değil, zorluğun sizi nasıl dönüştürdüğü konusunda aktif bir rol oynamaktır.

Psikolojik sağlamlık toksik olumluluk ile karışabilecek bir kavram. Toksik olumlulukta şöyle olur: Sıkıntılı bir durum karşısında mutlu ve iyimser olmayı haddinden fazla yüceleştiririz. Bu neyi getirir: Bizi insan yapan tüm olumsuz deneyimleri reddetmeyi, küçük görmeyi, ya da gücünü azaltmayı. Toksik olumluluk; kaygı ya da üzüntü verici bir durumla karşılaştığımızda yaşadığımız pek çok insani zor duygu durumunu bastırmak ya da yok saymaktır. Ama bu bize sanıldığı kadar yardımcı olmaz. Eğer zor duygumuzu (kaygı, korku, üzüntü diyelim) saklarsak, görmezden gelirsek, kendimizi bu nedenle suçlarsak ya da kendimize ‘düşünme bunları boş ver’ dersek bunu yapmış oluyoruz. O zaman bu zor duyguların bize öğreteceklerinden kaçınmış oluyoruz. Oysa psikolojik sağlamlık acıdan veya zor duygudan kaçınmak değil, zorluğun sizi nasıl dönüştürdüğü konusunda aktif bir rol oynamaktır. Öbür türlüsü meşhur sosyal medya deyimiyle “good vibes only” demektir.

Psikolojik sağlamlık düşünce yapısı veya bilgeliğine göre de hayatta değişimler ve travmatik durumlar olur ama böyle bir durum içerisindeyken tutumumu değiştirebilirsem bu bana büyük bir değişim olarak sürecin sonunda geri döner. Yani problem, problemin olması değil; başka türlüsünü beklemek ve problem yaşamanın bir problem olduğunu düşünmektir. Oysa problemler bize her zaman öğrenme ve gelişme imkânı sunarlar.

Psikolojik sağlamlık hayatımın her anında her döneminde geliştirip öğrenebileceğim bir yetkinlik ve bir yaşam biçimidir. O da öğrenmek ve zorluklara olumlu ve bilgelik anlamında dönüştürücü şeyler olarak bakmaktan geçiyor. Acılar hep var, insan olmanın bir parçası. Başıma gelen acıyı seçemiyorum elbette ama acıyla ne yapacağımı ben seçiyorum ve önemli olan da bu. Elbette zor olaylar karşısında korkmam, kaygı duymam, öfkelenmem çok normal; ama bu zorlu anları çözüm ve öğrenme anlarına dönüştürebilirsem psikolojik sağlamlığıma büyük bir yatırım yapmış olurum.

Şebnem Onbaşı

Eğitmen, Psikolog